Presidenti serb Aleksandar Vuçiq po hyn në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare të 25 tetorit me një bashkëpunim të ri politik me Partinë Radikale Serbe të Vojislav Sheshelit, ndërsa në listën zgjedhore të Partisë Përparimtare Serbe (SNS) janë përfshirë edhe figura të njohura të radikalëve, përfshirë Vjerica Radetën, ndaj së cilës ekziston ende një urdhër-arrest ndërkombëtar i lëshuar nga mekanizmi i OKB-së në Hagë.
Bashkëpunimi mes SNS-së dhe SRS-së është veçanërisht domethënës, pasi bëhet fjalë për dy parti që kanë pasur një histori të thellë politike të përbashkët. SNS u krijua në vitin 2008 pas largimit të një pjese të anëtarësisë nga radikalët e Sheshelit, ndërsa tani të dyja partitë po dalin për herë të parë së bashku në zgjedhje parlamentare.
Në listën e SNS-së është edhe Aleksandar Sheshel, djali i Vojislav Sheshelit dhe nënkryetar i SRS-së. Ai renditet në vendin e 37-të nga 250 kandidatët e listës.
Por emri që e bën edhe më të debatueshëm këtë bashkëpunim është Vjerica Radeta, nënkryetare e SRS-së, e cila është vendosur në vendin e 61-të të listës së SNS-së.
Radeta dhe bashkëpunëtori i saj politik Petar Jojiq janë subjekt i një çështjeje para Mekanizmit Rezidual Ndërkombëtar për Tribunalet Penale në Hagë. Ata akuzohen për mospërfillje të gjykatës, përfshirë ndërhyrje ndaj dëshmitarëve në procesin kundër Vojislav Sheshelit. Mekanizmi i OKB-së konfirmon se urdhrat ndërkombëtarë për arrestimin dhe dorëzimin e tyre ende nuk janë ekzekutuar.
Madje, në vitin 2021, një gjyqtar i Mekanizmit konstatoi se Serbia nuk kishte përmbushur detyrimet e saj për arrestimin dhe transferimin e Radetës dhe Jojiqit dhe kërkoi që çështja t’i përcillej Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Kjo e bën përfshirjen e Radetës në listën zgjedhore të Vuçiqit një prej pikave më të kritikuara të kësaj fushate.
Marko Milosavljeviq nga Iniciativa e të Rinjve për të Drejtat e Njeriut e ka cilësuar bashkëpunimin me radikalët si një “fyerje për viktimat”, duke kritikuar veçanërisht kandidimin e Radetës.
Bashkëpunimi është gjithashtu në kontrast me deklaratat e mëparshme të Vuçiqit.
Në zgjedhjet e vitit 2023, Vuçiq kishte deklaruar se SNS nuk do të formonte qeveri me radikalët, duke theksuar se mes dy forcave ekzistonin dallime të mëdha politike.
Tani, megjithatë, këto dallime duket se nuk kanë penguar krijimin e një liste të përbashkët.
Kreu i SNS-së, Milos Vuçeviq, e ka paraqitur bashkëpunimin si “bashkimin e të gjitha forcave patriotike”, ndërsa radikalët kanë deklaruar se e mbështesin Vuçiqin për postin e kryeministrit.
SRS është hapur pro-ruse dhe kundërshton vazhdimin e negociatave të Serbisë me Bashkimin Evropian. Serbia, ndërkohë, ka statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE që nga viti 2012.
Pikërisht kjo ka nxitur kritika se SNS-ja e Vuçiqit po afrohet gjithnjë e më shumë me forcat nacionaliste dhe pro-ruse, pavarësisht retorikës zyrtare për integrimin evropian.
Megjithatë, një profesor i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Dušan Vuçiqeviq, argumenton se bashkëpunimi me radikalët nuk nënkupton automatikisht braktisjen e procesit të integrimit evropian.
SRS nuk ka më peshën elektorale që kishte në të kaluarën. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2023, partia mori rreth 55 mijë vota ose 1.5 për qind, duke mbetur nën pragun zgjedhor prej 3 për qind. Në vitin 2022 kishte marrë rreth 82 mijë vota, ose 2.22 për qind.
Pikërisht për këtë arsye, analisti Dushan Vuçiqeviq vlerëson se përfshirja e radikalëve në listën e SNS-së nuk pritet të sjellë një numër të madh votash.
REL vlerëson se në një Serbi ku çështja e krimeve të luftës, raporti me Hagën dhe orientimi mes BE-së dhe Rusisë vazhdojnë të jenë tema të debatueshme, Vuçiqi po zgjedh të dalë në zgjedhje me njerëz të lidhur me partinë e Sheshelit, ndërsa në listën e tij gjendet edhe një politikane ndaj së cilës Haga vazhdon të ketë urdhër-arrest ndërkombëtar.
