Ekuipazhi i Artemis II tani është kthyer shëndoshë e mirë në Tokë, pasi kreu një mision rekord në anën tjetër të hënës, ku udhëtuan më larg nga planeti i tyre se kushdo në histori.
Njerëzit kanë kaluar nëpër miliona vjet evolucion për t’u përshtatur në mënyrë të përkryer me jetën në Tokë, kështu që kalimi i kohës në hapësirë – pa gravitet, pa rrezet e diellit dhe nivele të ndryshme rrezatimi – përbën një sfidë të vërtetë fizikisht.
Pra, cilat ishin shqetësimet kryesore shëndetësore që paraqet udhëtimi hapësinor dhe si përballet NASA me to?
Rrezatimi hapësinor
Astronautët janë të ekspozuar ndaj rrezatimit me energji të lartë në hapësirë, ndryshe nga Toka, ku atmosfera dhe fusha magnetike planetare ofrojnë një mburojë kundër tij.
Kjo mund të çojë në dëmtim të ADN-së, rritje të rrezikut të kancerit, efekte neurodegjenerative, probleme kardiovaskulare dhe çrregullim të sistemit imunitar, thonë ekspertët.
Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor (ISS), ku astronautët kalojnë pjesën më të madhe të kohës së tyre, është disi i mbrojtur nga rrezatimi nga magnetosfera e Tokës, pasi ndodhet rreth 250 milje larg.
Por sa më shumë të shkosh në hapësirë, aq më shumë rrezatimi të ekspozon, thotë Dr. Haig Aintablian, drejtor i mjekësisë hapësinore në UCLA.
“Sapo të shkosh përtej orbitës së ulët të Tokës, humbet shumë nga mbrojtja e fushës magnetike të Tokës”, i thotë ai Sky News, duke shtuar se rrezatimi është një nga “sfidat e vërteta” që paraqet hapësira e thellë.
Efektet e mikrogravitetit
Të lundrosh në hapësirë mund të duket shumë argëtuese, por graviteti luan një rol kritik në rregullimin e funksioneve trupore dhe mungesa e tij ka ndikime negative në shëndetin e njeriut, sipas ekspertëve.
“Trupi është ndërtuar për të jetuar dhe punuar në gravitet. Kur ai sinjal gravitacional hiqet, veshi i brendshëm duhet të rikalibrohet, muskujt dhe kockat përdoren ndryshe dhe lëngjet zhvendosen lart drejt kokës”, thotë Dr. Aintablian.
“Kjo është arsyeja pse ne mund të shohim ndryshime në ekuilibër, forcë dhe, në disa raste, në shikim.”
Do t’i keni parë astronautët duke përdorur pajisje të specializuara ushtrimesh gjatë udhëtimit të tyre, dhe kjo për t’u përballur me faktin se trupat e tyre nuk po përballen me të njëjtat forca me të cilat janë mësuar në Tokë.
Veçanërisht, ato njihen për humbjen e dendësisë së kockave, që do të thotë se kockat bëhen më të dobëta dhe më të brishta.
Për çdo muaj në hapësirë, kockat që mbajnë peshën e astronautëve bëhen afërsisht 1% më pak të dendura nëse nuk merren masa paraprake, sipas NASA-s.
Ata gjithashtu mund të përjetojnë atrofi muskulore, dobësimin ose hollimin e indeve muskulore, gjatë kohës së tyre në hapësirë.
Dhimbjet e kokës raportohen gjithashtu gjerësisht tek njerëzit në hapësirë. Një studim i publikuar në vitin 2024 zbuloi se 22 nga 24 astronautë të anketuar që udhëtuan në hapësirë deri në 26 javë i përjetuan ato shpesh ndërsa ishin larg Tokës.
Dr. Aintablian thotë se shqetësime të tjera të zakonshme shëndetësore përfshijnë të përzierat nga lëvizja, marramendjen, gjendjen kardiovaskulare dhe çrregullimet e gjumit.
